Dziedziczenie testamentowe

Często żyjemy w pośpiechu i zbyt intensywnie przez co nie zastanawiamy się co nas czeka następnego dnia. Mówimy nieraz, iż sporządzimy testament, a on rozwiąże problemy z podziałem majątku po naszej śmierci, ale czy aby na pewno sprawa jest taka oczywista? Pojawia się pytanie czym jest testament holograficzny i czy jest między nim, a testamentem notarialnym różnica, a także czym jest zapis windykacyjny i jakie ponosi za sobą konsekwencje? W niniejszym artykule postaram się odpowiedzieć na te pytania.

Dziedziczenie

Dziedziczenie jest to proces, w ramach którego następuje przejście praw i obowiązków osoby zmarłej na rzecz jednej lub kilku osób. W skład masy spadkowej wchodzi większość praw
i obowiązków osoby zmarłej za wyjątkiem tych, które są bezpośrednio związane z osobą zmarłą. Dziedziczenie odbywa się na podstawie ustawy albo testamentu i to właśnie dziedziczenie testamentowe jest tematem niniejszego artykułu. Spośród kilku rodzajów testamentów to właśnie testament holograficzny i notarialny stosowany jest najczęściej ze względu na swoją formę.

Testament holograficzny

Jest to nazwa wyszukana, która niewiele nam mówi, jednakże jest to najprostsza forma testamentu opisana w art. 949 kodeksu cywilnego, który powinien być napisany własnoręcznie bez udziału notariusza czy innych osób trzecich. Pomimo prostej formy wymaga dla swojej ważności spełnienia kilku podstawowych przesłanek wymienionych w kodeksie: 

1. Napisanie go w całości pismem ręcznym – warto podkreślić, iż napisanie testamentu na komputerze, a później podpisanie go własnoręcznym pismem nie spełnia przesłanki.
2. Podpis tylko w określonych wypadkach testament może być podpisany samym imieniem spadkodawcy.
3. Opatrzenie go datą – Co w sytuacji, gdy nie opatrzymy testamentu datą?
   – Nieważność testamentu będzie tylko wówczas, gdy występują wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu. 

Po przedstawieniu przesłanek wpływających na ważność testamentu należy wspomnieć o tym, kto może takowy testament sporządzić. Tego typu testament może sporządzić każda osoba pełnoletnia i nie ubezwłasnowolniona, ponieważ dla tego typu czynności prawnej nie jest możliwe działanie przez pełnomocnika. 

Spadkodawca może swobodnie ukształtować sytuację poprzez wskazanie spadkobierców co do całości majątku, ale i do konkretnych przedmiotów wchodzących w skład majątku. 

Gdy testator (osoba sporządzająca testament) wskazał spadkobierców co do konkretnych przedmiotów to mówimy o zapisie zwykłym. 

Zapis zwykły: 

Według art. 968 kodeksu cywilnego, spadkodawca może przez rozrządzenie testamentowe zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby, to znaczy spadkodawca może zobowiązać spadkobiercę do spełnienia określonego świadczenia na rzecz innej osoby, zwaną zapisobiercą. Warto pamiętać, że zapis zwykły nie powoduje automatycznego przejścia własności rzeczy na zapisobiorcę, tylko zapisobiorca w razie nie otrzymania świadczenia mu przysługującego ma prawo wystąpić
z roszczeniem wobec osoby obciążonej zapisem o wykonanie tego obowiązku.

Wykonanie tego typu zapisu powinno nastąpić niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu, jeżeli nie ma odmiennej woli zapisodawcy. 

Przedmiotem takiego zapisu mogą być rzeczy: 

• oznaczone co do tożsamości, w braku odmiennej woli spadkodawcy zapis jest bezskuteczny, jeżeli zapisana rzecz nie należy do spadku w chwili jego otwarcia albo jeżeli spadkodawca był zobowiązany do jej zbycia. 
• oznaczone co do gatunku, jeżeli przedmiotem zapisu są rzeczy oznaczone tylko co do gatunku, obciążony powinien świadczyć rzeczy średniej jakości, uwzględniając przy tym potrzeby zapisobiercy.

Roszczenie z tytułu zapisu przedawnia się z upływem lat 5 od dnia wymagalności zapisu. 

Testament notarialny

Jest to forma testamentu, który jest dokumentem urzędowym (art. 2 § 2 pr. not., art. 244 k.p.c.), w którym istnieje wymóg uczestniczenia notariusza w trakcie procesu rozrządzania majątkiem na wypadek śmierci, natomiast inne osoby trzecie nie są wymagane. Składanie oświadczeń woli przed notariuszem zwiększa formalizm czynności, jednak zarazem zwiększa pewność testatora co do składanych oświadczeń, które rzeczywiście odpowiadają jego woli. Udział notariusza zapobiega sporządzeniu testamentu niezgodnie z przepisami prawa lub skonstruowanie go w sposób niejasny.
Notariusz może odmówić sporządzenie testamentu, w sytuacji gdy poweźmie wątpliwości co do zdolności co do czynności prawnych lub jeżeli dokonano by czynności niezgodnej z prawem.
W tego typu testamencie spadkobierca również może swobodnie kształtować swoją sytuację, z jedną różnicą. W testamencie holograficznym występował tylko zapis zwykły, jednak w testamencie notarialnym występuje zarówno zapis zwykły, jak i windykacyjny (zapis windykacyjny może być zawarty  tylko w testamencie notarialnym).

Zapis windykacyjny

Art. 981¹ kodeksu cywilnego wspomina, iż w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego spadkodawca może postanowić, że oznaczona osoba nabywa przedmiot zapisu z chwilą otwarcia spadku, co oznacza że własność nabywa się „automatycznie”, czyli od razu w chwili śmierci testatora i nie zachodzi konieczność ubiegania się w późniejszym czasie o wykonanie zapisu. Jest to natychmiastowe przeniesienie własności, a nie tylko polecenie przeniesienia prawa własności na inną osobę, czyli zwiększa to pewność i skuteczność przekazania konkretnych przedmiotów konkretnym osobom.

Przedmiotem takiego zapisu może być:

1. rzecz oznaczona co do tożsamości – konkretna rzecz
2. zbywalne prawo majątkowe – np. prawo udziału
3. przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne
4. ustanowienie na rzecz zapisobiercy użytkowania lub służebności
5. ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej

Porównanie testamentu holograficznego i testamentu notarialnego

 

Podsumowanie na temat dziedziczenia testamentowego

Nie istnieje jedna konkretna odpowiedź, który rodzaj testamentu jest „lepszy”, wszystko zależy od osobistych preferencji, natomiast testament notarialny zwiększa naszą pewność, iż nasza wola została spisana jasno i zgodnie z obowiązującymi przepisami. Jeśli składnikami majątku są nieruchomości czy występuje skomplikowana sytuacja rodzinna, ale i nie tylko w tych wymienionych okolicznościach zaleca się wybór właśnie tego sposobu spisania swojego oświadczenia, ze względu na zwiększoną ochronę ostatniej woli testatora. Testament holograficzny natomiast będzie dobrym wyborem dla osób, które cenią sobie niewielki formalizm, są pewne, iż sporządzą testament zgodnie z przepisami prawa, ich sytuacja prawna nie jest skomplikowana.